Door CAMIEL SCHREUDER

HEESSELT - De Tweede Kamer buigt zich de komende tijd over maatregelen die genomen moeten worden om het water te bergen in de rivieren. In zes delen lopen we de Waal en de Nederrijn af en brengen in kaart over welke opties gesproken wordt. Vandaag een stuk met veel overeenstemming.

Staatssecretaris Schultz en Rijkswaterstaat worden er wel eens van beschuldigd alleen maar goedkope en technische maatregelen te willen om de rivier binnen de dijken te houden, maar voor het stuk Varik-Hellouw gaat dat toch niet op. Voor dit traject heeft de ministerraad onlangs op haar voorzet gekozen voor een flink aantal projecten die naast meer ruimte voor de rivier ook ruimtelijke kwaliteit moeten bieden.

Om te beginnen de Heesseltsche Uiterwaarden. Dit is een project dat al decennia de gemoederen bezig houdt. De overheid wil al langer een meer natuurlijke (lees: minder agrarische) uiterwaard creëren, maar stuitte daarbij lange tijd op veel weerstand.

Inmiddels ligt er een compromisplan voor en Schultz heeft dit opgenomen in haar wensenlijst.

Voorlopig behelst het plan voor de Heesseltsche Uiterwaarden onder andere het aanleggen van een grote meestromende nevengeul en een kleine oevergeul. De zandwinplassen worden er minder diep en de oevers natuurlijker. Voor een deel wordt de uiterwaard verlaagd. Tenslotte moet het beheer zich niet meer richten op landbouw, zoals nu overwegend het geval is, maar meer op de aanwezigheid van weidevogels en ganzen.

Er is lang over gesteggeld, maar de betrokkenen denken dat dit plan op de genoeg instemming zal kunnen rekenen.

De ingrepen bij de Heesseltsche uiterwaarden vormen ook de basis voor de aanpak van de Rijswaard en Kerkenwaard bij Haaften, de Crobsche Waard bij Hellouw en de Hurwenensche Waard bij Hurwenen. Voor al deze uiterwaarden zitten de regio en de staatssecretaris op één lijn: de uiterwaarden moeten afgegraven, her en der komt een nevengeul, de huidige plassen worden verondiept (natuurontwikkeling) en de landbouwgronden worden natuurlijker beheerd.

In deze strook uiterwaarden (nog geen vijftien kilometer rivier) moet zo ruim driehonderd hectare extra natuur komen.

Omdat de regio en de staatssecretaris het over deze ingrepen zo met elkaar eens zijn, is de kans dat deze projecten uiteindelijk een keer tot uitvoering komen een stuk groter.

Ter aanvulling op de regionale wensen komt staatssecretaris wel Al die grond die hierbij vrijkomt, bij elkaar een paar miljoen kubieke meter uiterwaardengrond moet ergens blijven. Waarschijnlijk gaat het om verontreinigde grond.

Volgens Schultz kan ervoor gekozen worden de vrijkomende grond in de respectievelijke uiterwaard zelf te bergen, maar biedt als andere optie om de bestaande plassen in de Crobsche waard en Gamerensche waard deels te dempen met deze vrijkomende grond.

De regio had nog voorgesteld om op dit traject ook Zaltbommel op te nemen. Dat zou vooral het afgraven van een hoogwatervrij terrein worden, maar kennelijk heeft de staatssecretaris dat weinig zinvol gevonden. De prijs-resultaatverhouding liep ook wel scheef.

Iets verderop en buiten ons gebied ligt nog een project dat Schultz heeft uitverkoren: de uiterwaardvergraving van de Brakelsche Benedenwaarden en een dijkverlegging van buitenpolder Het Munnikenland. Dit uiterwaardengebied heeft al bijzondere natuurwaarden, een dijkverlegging en verder afgraven van de uiterwaarden moet dit natuurgebied vergroten.

Overigens betekent de keuze van Schultz nog niet dat kribverlaging van de baan is. Ook op dit traject moeten alle kribben ongeveer een meter worden afgegraven.

De keuze van het kabinet staat van juni tot en met augustus open voor inspraak. In juni komen zes of zeven officiële hoorzittingen waarin iedereen zijn of haar grieven tegen de kabinetskeuze kan toelichten

Volgende week deel 4, de eerste etappe van de Nederrijn

Hieronder deel 1 en 2

Door CAMIEL SCHREUDER

TIEL/HEESSELT - De Tweede Kamer buigt zich de komende weken over maatregelen die genomen moeten worden om het water te bergen in de rivieren. In zes delen lopen we de Waal en de Nederrijn af en brengen in kaart welke opties er zijn, aan de hand van het 'Maatregelenboek'.

Voor het stuk Waal tussen Ochten en Tiel hebben Rijkswaterstaat en de regio bijna geen overeenstemming kunnen vinden. Rijkswaterstaat gaat voor dit deel van de Waal vooral uit van kribverlaging, mogelijk in combinatie met een enkele uiterwaardvergraving.

Niet verwonderlijk, want kribverlaging is erg effectief: het laat zonder schade aan dijken en huizen de waterstand centimeters dalen, en er staan maar weinig kosten tegenover. Kribverlaging tussen Tiel en Zaltbommel laat het hoogwater zo'n acht centimeter dalen en kost 'maar' 11 miljoen euro.

Rijkswaterstaat heeft ook de uiterwaardvergraving van de Gouverneurse polder, beter bekend als Ochtensche Buitenpolder opgenomen in haar 'voorkeursalternatief'. Met een kleine dijkverlegging 'De Snor', het graven van een oevergeul en strangen, verwijderen van het hoogwatervrij terrein, het verlagen van zomer- en dwarskades en het afgraven van het maaiveld denkt Rijkswaterstaat zes centimeter waterdaling te bereiken.

Het regioadvies, opgesteld door provincies, gemeenten en maatschappelijke organisaties, pleit voor andere maatregelen.

Bijvoorbeeld de Willemspolder, de polder tussen Echteld en het Amsterdam-Rijnkanaal. De regio wil de landbouw- en recreatiewaarde versterken door het gebied in tweeën te delen.

Het ene deel wordt verlaagd (afgegraven) gevolgd door natuurontwikkeling. Verder komt er een strang met moeras. De grote plassen worden verkleind en ondieper gemaakt. Meer langs de dijk wordt de landbouwfunctie van het gebied versterkt.

Verdere maatregelen die voor waterstandsverlaging zijn het doorlatend maken van de oostelijke toegangsweg en het (fors) verlagen van de zomerkade.

Eigenlijk is de steenfabriek ook een hydraulisch knelpunt, maar omdat het een rijksmonument is, blijft hij in de plannen staan. Dit project zou 89 miljoen euro en tachtig hectare landbouwgrond gaan kosten. Het levert bijna vier centimeter waterstandswinst op. Aan de overkant van de Waal ziet de regio er wel heil in om de Drutensche Waarden aan te pakken. Ook hier gaat het om omzetten van landbouwgrond in natuur, zo'n zestig hectare. Dit betekent overigens niet dat er geen koeien meer gaan lopen, maar het doel is anders: de koe, of het schaap, staat in dienst van de grond, niet andersom.

Het enige project waar zowel Rijkswaterstaat als de regio het over eens zijn, is de Kleine Willemspolder. Dat wordt dan ook waarschijnlijk dit jaar nog uitgevoerd. In de Kleine Willemspolder wordt ruim tien hectare landbouwgrond omgevormd tot natuurgebied, zoals voorheen gebeurde met de Wetlands Passewaaij met strangen en poelen. Door te maaien wordt de grond schraler en komen er andere planten terug.

Volgende week deel 2: Tiel-Varik

Door CAMIEL SCHREUDER

TIEL/VARIK - De Tweede Kamer buigt zich de komende weken over maatregelen die genomen moeten worden om het water te bergen in de rivieren. In zes delen lopen we de Waal en de Nederrijn af en brengen in kaart welke opties er zijn, aan de hand van het 'Maatregelenboek'.

Zoals de regio al had verwacht: het kabinet heeft vorige week gekozen langs de Waal vooral kribverlaging toe te passen om de waterstand in de rivier te laten dalen.

De maatregelen die het kabinet wil nemen om de rivieren meer water te laten afvoeren zijn samengevat in de PKB-1, de Planologische Kernbeslissing. Enige verwarring bracht dat de afgelopen week wel met zich mee, omdat deze maatregelen worden genoemd als vaststaande en onvermijdelijke ingrepen. Maar het laatste woord is er nog lang niet over gezegd. De komende maanden kan iedereen zich er nog over uitlaten.

De Tielse Waalkade staat er bijvoorbeeld ook niet in. Dat is niet verwonderlijk, want daar zijn de plannen nog niet concreet genoeg voor. Pas anderhalve maand geleden is er een formeel raadsbesluit over genomen, maar een plan is er nog niet. Er is nog tijd zat, want de keuze van het kabinet (PKB-1) moet nog naar de Tweede Kamer en er is nog inspraak op mogelijk. In de PKB-1 staat ook met zoveel woorden dat het kabinet nog openstaat voor alternatieven.

Voorlopig zijn voor de Waal maar weinig van de door de regio gesuggereerde opties meegenomen door de staatssecretaris. Dat was ook niet de verwachting. Alom werd gedacht dat staatssecretaris Schultz vooral de maatregelen van Rijkswaterstaat zou overnemen en pas in latere instantie open zou staan voor andere suggesties.

Het kabinet houdt het op kribverlaging voor het hele traject, dat heeft de beste verhouding kosten/effecten. Aan beide kanten van de rivier worden de kribben met ongeveer een meter verlaagd, waardoor het water beter doorstroomt.

Het komende jaar zal de regio proberen de politiek ervan te overtuigen dat andere projecten net zoveel invloed op de waterstand zullen hebben. Overigens heeft Schultz de Heesseltsche Uiterwaarden wel opgenomen.

De regio suggereert niet alleen te gaan voor de technische maatregelen (kribben afgraven), maar van de gelegenheid gebruik te maken om met het geld ook winst te boeken voor het uiterlijk en de natuurwaarden van de Waaloevers.

Een van die alternatieven van de regio ligt aan de overkant van Tiel rond het Veerhuis bij Wamel. Dit gaat vooral om opknappen en opruimen: twee hooggelegen en vervuilde fabrieksterreinen moeten weg vindt de regio, een deel van de zomerkade moet verdwijnen en de veerweg zou verlaagd of doorlaatbaar gemaakt moeten worden. Dit zou samen ook zo'n vier centimeter winst opleveren, het kost bijna negentig hectare landbouwgrond en ongeveer zeventig miljoen euro.

Iets verder stroomafwaarts ligt de Dreumelsche Waard-Zuid. Dit is een uitbreiding van het project dat al loopt, Bato's Erf. Ook hier zou de regio graag zien dat de uiterwaarden werden afgegraven en er meer natuur komt. Ook hier geldt weer: de Wetlands Passewaaij waren hun tijd ver vooruit. Hier zou 34 hectare landbouwgrond plaats maken voor natuur en water.

Bato's Erf is al in uitvoering. Het was vroeger een steenfabriek, die is inmiddels gesloopt voor natuurontwikkeling.

Ook bij Passewaaij stelde de regio een alternatief voor: rondom de steenfabriek. Hier gaat het om het verwijderen van obstakels. Aanvankelijk had Rijkswaterstaat nog plannen met de Stiftsche Uiterwaarden, naast de steenfabriek, maar die zijn door het kabinet niet overgenomen.

Tenslotte ligt er vanuit de regio nog de wens om de Heesseltsche Middenplaat bij Varik op te nemen in de uiteindelijke plannen. Deze smalle uiterwaard zou moeten aansluiten op het project Heesseltsche Uiterwaarden, wat betekent dat hier in ieder geval de uiterwaarden afgegraven moeten worden en de zomerdijk weg moet. Het levert weinig waterstandsdaling op, maar zorgt wel voor meer doorstroming en een logischere inrichting als de Heesseltsche uiterwaarden worden aangepakt. Daarover volgende week meer.

Volgende week deel 3, Heesselt-Hellouw