Het drama te Opijnen in 1929

Door Cor van Heuckelum

De jonge mensen van nu zullen niet uit eigen ervaring over strenge winters vertellen. De laatste echt strenge winter dateert immers alweer van 1978-1979. En daarvoor waren ze nog strenger. Deze bijdrage gaat over de winter van 1929. In die winter verdronken in Opijnen vier mensen toen ze op een krib stonden om van dichtbij de naderende ijsbrekers goed te kunnen zien.
Over die gebeurtenis werd destijds een lied geschreven dat de redactie (Van de Historische Kring West Betuwe) enige tijd geleden in handen kreeg. In die tijd van grote armoede was het tegen een vergoeding aanbieden van een dergelijk lied zeker geen ongewoon verschijnsel. De dichter of beter gezegd rijmelaar zocht er een melodie bij en ging met zijn lied de boer op. Een dergelijk lied ging veelal over natuurgeweld of het betrof andere nare gebeurtenissen.
Wat was er eigenlijk gebeurd op het grondgebied van de gemeente Varik, net op de grens met de gemeente Heesselt en Opijnen? het had die winter erg hard gevroren en de rivier de Waal lag op de kop af vier weken dicht. het bericht deed de ronde dat ijsbrekers de rivier zouden komen openbreken. Iets dat in 1891 voor de eerste keer, zonder succes, was geprobeerd. In Zaltbommel keken dagenlang honderden nieuwsgierigen vanaf de Waalkade er naar uit. En inderdaad, op vrijdag 8 maart konden zij vanaf grote afstand de zoeklichten van een ijsbreker waarnemen. Op zaterdagochtend ging het werk van de drie grootste ijsbrekers verder. ouderen zullen zich ongetwijfeld hun namen nog weten te herinneren: Siberië, IJssel en België, temeer omdat zij in latere jaren ook hun beulswerk weer zouden doen.

De ijsbreker Siberië

Die middag 9 maart kwam in Zaltbommel Hare Majesteit de Koningen een kijkje nemen met haar dochter prinses Juliana. Lang duurde het bezoek overigens niet; het moet ongeveer een kwartier zijn geweest.
Op dinsdag 12 maart hadden zich ook in Opijnen nieuwsgierigen verzameld. Zij waren naar een krib getrokken om het schouwspel van de ijsbrekers van dichtbij te kunnen zien. Een ooggetuige deed in de krant verslag:
"Wij begreepen dat er onraad dreigde van de rivier. Bovendien hoorde ik heel duidelijk een kraken dat van de onderkant kwam. Vlug riep ik mijn dochter van de krib en stuurde haar naar huis. Ook waarschuwde ik de anderen. Ik voelde dat de zaak niet pluis was. En goddank, mijnheer, dat ik deze ingeving kreeg, want nauwelijks was mijn kind van de krib of een geweldig lawaai werklonk. Het ijs brak en zette zich in een seconde in beweging. Ontzettend was wat zich toen voor mijn oogen afspeelde meetershooge en breede schotsen als basaltblokken zo dik werden letterlijk over de krib gesmeten. Met donderend geraas botsten en schoven de schollen tegen en over elkaar en met dit lawaai vermengde zich de afschuwelijke tot in de ziel doordringende angstkreten van de menschen op de krib. Toen gebeurde het verschrikkelijkste van mijn leven. Terwijl in ijverig meehielp de menschen van de krib te halen zag ik plotseling een reusachtige schots naar boven komen. Even stond deze rechtop, toen kantelde zij en sloeg in haar vaart vrouw Ballegoijen naar ik meen te pletter op de harde steenen krib.
Haar 26-jarige dochter had nog de tegenwoordigheid van geest haar moeder bij de hand te pakken maar het dappere meisje werd meegesleurd in de diepte...
 De 28-jarige zoon die eveneens hulp probeerde te verleenen werd met geweldige kracht van de krib geslagen. Vader Ballegoijen die reeds 72 jaar is geraakte eveneens te water maar kon op het nippertje gered worden. Het vierde slachtoffer was de 66-jarige C. Kleij die met zijn vrouw een nerinkje drijft heeft wel in zeer dramatische omstandigheden het leven verloren."
het gezin Ballegoijen woonde in Heesselt. Moeder en dochter werden spoedig gevonden. Zij werden dezelfde week nog op zaterdag in Heesselt begraven. het stoffelijk overschot van de heer C. Kleij uit Opijnen werd op 9 april 1929 's morgens om 06.00 uur bij Haaften uit het water gehaald.
De dichter had het niet zo nauw genomen met de leeftijden van de verdronkenen. Mevrouw Geertje Ballegoijen-van Leeuwen was 64 jaar, haar zoon Hendrik was landbouwer en 28 jaar, haar dochter Geertje 26 jaar terwijl de heer Kleij 66 jaar was.

Geertje van Ballegoijen-van Leeuwen met op schoot Tony. Dit is vermoedelijk haar zoon Jan Antonie.
Zij is de vrouw die op 12 maart 1929 ,als 64 jarige, omkwam bij het drama in Opijnen.
Alleen haar man, Jan Antonie van Ballegoijen, overleefde als enige van de vijf, dit ongeluk.

(foto's: collectie Hans Roukens)


 
Het graf van Geertje in Heesselt, waarin ook de beide omgekomen kinderen, zoon Hendrik (28 jaar) en dochter Geertje (26 jaar), liggen.
(foto: collectie Hans Roukens)
Foto's gemaakt op 13 maart 1929 te Varik

Bronnen
De Leerdammer, 13 maart 1929
Zaltbommelsch Nieuws en advertentieblad, 15 maart 1929
De Geldermalser, zaterdag 16 maart 1929
 

Lied:

M.M.
Dit lied wordt u beleefd te koop aangeboden door een werkeloos Bouwvakarbeider zonder ondersteuning.

prijs naar eigen goeddunken  Antwoord wordt door mij beleefd opgehaald.

VIER MENSCHEN IN DE WAAL TE OPIJNEN GEM. VARIK VERDRONKEN

Eene 60 jarige moeder met hare 27-jarige zoon en 25-jarige dochter uit Opijnen en de 64 jarige winkelier C.Kleij, uit Heessel door opkruiende ijsschotsen in den vloed verdronken.

Wijze: Aan den oever van een snelle vliet
 
Aan den oever van een snelle vliet
Vol schotsen en drijfijs
Daar is dit ongeluk geschied    )
Waar iedereen van ijst           )  bis

De barre winter van dit jaar
Zoo ongekend en wreed,
Had een dik´ijskorst over haar  )
Men er met de auto over reed  ) bis

Nu echter 't dooiweer is in 't land
En 't ijs nu lossen gaat
Nu wordt er in de Waal aan kant  )
Veel drijfijs aangeland                )  bis

IJsbreekers had men in de vaart
Gebracht tot vlugger dooi
Waar iedereen zo graag naar staart   )
Omdat haar werk gaat mooi              ) bis

Nog niemand had die kracht gezien
wat ijsbreekers kwamen doen
Hoe 't ijs voor haar in ommezien     )
Moest scheuren voor haar schoen  )  bis

Honderden menschen kwamen daar
Dit breekspel gadeslaan
Een ieder wilde dichter naar     )
De ijsbreekers gaan staan        )   bis

Men ging zelfs op een kribbe staan,
Die half de Waal in loopt
Om des te beter nog het gaan    )
En hooren hoe 't ijs spookt.        )  bis
Opeens kont daar een wreede schots
Naar die krib heen, onverwacht
Waarop het volk, dat alles trots    )
Op gevaar niet was bedacht         )  bis

Een gil, een paniek, ja een paniek
Ontstond daar verschrikkelijk.
Eenieder vluchtte, maar het publiek   )
Zag toen iets Vreeselijks.                )  bis

Een ijsschots nam vier menschen mee
Drie zelfs uit een gezin
In een seconde naar benee        )
De dood trad spoedig in             )  bis

Een moeder die haar dochters hand,
Haar dochter d'hand des broers.
Liggen daar levenloos aan kant   )
Helaas! alles rouwfloers.            )  bis

Haar man, men trok hen nog terug,
Hij had ook meegegaan.
Nu treurt hij met nog slechts een kind    )
Om heel zijn huisbestaan.                     )  bis

De vierde laat een oude vrouw
Geheel alleen nu na.
Die ook in diep en droeve rouw,     )
Blijft treuren om haar gâ.              )  bis

Zoo heeft de wreede winter Waal
Veel droefs te weeg gebracht.
En heel de streek treurt allemaal   )
't Ga nooit meer uit gedacht.        )  bis
 

F.R. Roosendaal

-----------------

Oude kleeren en schoenen worden tegen kleine vergoeding aangenomen.